Nieuwe URL voor vlakglas in monumenten
Experts Ron Spaan en Ferdinand Wieman aan het woord
Bij verduurzamen van monumenten wordt al snel gekeken naar de mogelijkheden om isolatieglas te plaatsen. De zeer recent gepubliceerde URL 4015 helpt betrokkenen daarbij de juiste keuze te maken. “Want behoud van de historische waarde van het glas is net zo belangrijk als verduurzaming”, zegt Ron Spaan van Stichting ERM.
Er is nu duidelijkheid voor de markt. De nieuwe ERM-richtlijn voor vlakglas in monumenten helpt om een verantwoorde beslissing te nemen, zeggen zowel erfgoedadviseur Ron Spaan als Ferdinand Wieman, sectormanager Glas Restauratieschilders van OnderhoudNL. Wieman: “Glaszettende bedrijven bepalen tot nu toe zelf wat de beste oplossing is. Veelal doen ze dat naar eer en geweten; soms ook voeren ze gewoon uit wat de opdrachtgever wil. Met deze nieuwe richtlijn is dat met een keuzetabel en beslisboom objectief vast te stellen.”
Onder voorwaarden
De nieuwe uitvoeringsrichtlijn (URL) geeft aan dat vervangen van enkel glas door isolatieglas mogelijk is mits voldaan is aan bepaalde voorwaarden. Die voorwaarden zijn strak en de richtlijn is daarmee dan ook bepaald geen vrijbrief om alle oude glas maar te vervangen door isolatieglas, benadrukt Spaan. De bedoeling is in ieder geval om te voorkomen dat historisch glas in de glascontainer belandt. Spaan: “Het is belangrijk om eerst de historische waarde van het glas vast te stellen. Hoe oud is het glas, welk type, welk fabricaat? Op basis van die waardestelling kun je kijken welke maatregelen je kunt nemen. Behalve isolatieglas zijn er ook andere mogelijkheden om energie te besparen. Kijk bijvoorbeeld goed naar maatregelen om tocht te voorkomen. Ook dikke gordijnen kunnen bijdragen. Daarnaast zou je aan de binnenzijde voorzetramen kunnen toepassen. Als het historische glas in het verleden al vervangen is door floatglas, zou je wel isolatieglas kunnen plaatsen. Maar doe dat dan bij voorkeur met isolatieglas met een gewelfd buitenblad, met strepen zoals getrokken of geblazen glas, in plaats van met spiegelglas waardoor je een zwart reflecterend vlak krijgt. Ook de dikte van het glas en de beschikbare sponningruimte is een voorwaarde. Het aanzicht van het glas is een specifieke kwaliteit van monumenten.”
Noodzaak verduurzaming
Wieman sluit zich daar bij aan. Hij ziet vooral mogelijkheden voor vacuümglas, wat met zijn beperkte dikte het dichtst in de buurt komt van enkel glas. Wieman constateert een toenemende vraag naar isolatieglas. “Er komt een verplicht energielabel voor monumenten bij verkoop en verhuur. De markt vraagt mede daarom om verduurzaming. Vanuit OnderhoudNL hebben we ons dan ook ingespannen om deze URL aan te jagen.”
Spaan spreekt de hoop uit dat de nieuwe richtlijn gehanteerd gaat worden door onder andere monumenten- en erfgoedcommissies, gemeenten en Rijksdienst. Dan zullen opdrachtgevers de richtlijnen ook als voorwaarde gaan stellen aan uitvoerende bedrijven. Ook Wieman hoopt en verwacht dat de richtlijn breed opgepakt zal worden. Wieman: “Ik ben hierbij betrokken geraakt vanuit de sector Restauratieschilders van OnderhoudNL, waarvoor URL 4009 voor historisch schilderwerk opgesteld is. Opdrachtgevers konden voor schilderwerk dus al voorschrijven om volgens een URL te werken, maar vroegen ook naar zo’n richtlijn voor glas. Die was er tot nu toe echter niet.”
Gecertificeerde bedrijven
Voor historisch schilderwerk zijn inmiddels 39 bedrijven ERM-gecertificeerd, wat betekent dat ze aantoonbaar werken volgens de URL. Wieman: “Nu de nieuwe URL voor vlakglas in monumenten er is, is de volgende stap om die breed in de markt te zetten. Vervolgens willen onze lidbedrijven zich hier ook op laten certificeren. ERM-gecertificeerd zijn is toch van andere orde dan ‘werken conform de URL’. Wellicht zou dat kunnen als een plus bij de audits voor URL 4009.”
Elke stap is een risico
Bij de hele afweging over het wel of niet vervangen van enkel glas door isolatieglas, gaat het overigens niet alleen om de historische waarde van het oude glas, zo benadrukt Spaan. “Monumenten zijn niet gebouwd op de eisen van nu. Daarom is grote zorgvuldigheid vereist. Elke ingreep in de thermische schil is het inbouwen van een risico. Sommige monumenteigenaren willen graag naar een Rc van 6,0 zoals in nieuwbouw. Maar dat kan helemaal niet; dat is de dood voor een monument. Er blijven altijd koudebruggen en lastige detailleringen die je niet op kunt lossen. Daar ontstaan dan grote risico’s. Zelfs als je alleen het glas vervangt door isolatieglas heb je al een risico. Vocht dat eerder op het glas condenseerde gaat dan elders condenseren doordat je het totale condensoppervlak verkleint. Dan kan het voorkomen dat de gevels vochtiger worden en er schimmels op de muren ontstaan. Je hebt daar echt een hele goede balans in nodig en je moet kennis hebben van bouwfysica. We proberen wel standaard details te ontwikkelen, maar telkens weer blijkt dat er bijzondere omstandigheden zijn en dat het altijd maatwerk is. Ik vind dat wat dat betreft de restauratiebedrijven veel waardering verdienen. Ze moeten verstand hebben van oude technieken en van uitvoering en dergelijke, maar ook van bouwfysica. Dat is heel complex en wordt vaak onderschat.”
Spaan ziet over het algemeen liever een beperktere isolatie. “De eerste zes centimeter isolatie doet het meeste om energieverliezen te beperken als je naar de warmtestroomdichtheid kijkt. Dat is dan een warmteweerstand Rc van 2 tot 2,5. Daarbij blijft de dikte van je pakket ook nog redelijk beperkt, zodat je detailleringen intact kunnen blijven.”
Op vakbeurs MONUMENT zal de nieuwe URL voor vlakglas in monumenten aan de orde komen in onder meer het kennisprogramma. OnderhoudNL zal samen met partners ook een kennissessie over monumentaal glas verzorgen.