Houtaantasting door insecten beperken door monitoring

Periodieke monitoring is belangrijk om te voorkomen dat insecten als houtworm, boktor en bonte knaagkever zich door de hele houtconstructie van een monument verspreiden. Eventuele aantasting kan plaatselijk worden bestreden, waarbij het bij de bonte knaagkever vooral belangrijk is om het vochtgehalte in het hout naar beneden te brengen.

Werken volgens de ERM-richtlijnen (URL 5001) is bij bestrijding van houtaantastende insecten in monumenten een absolute must, zegt Jan-Joost de Visser van Traas Nederland, onderdeel van Anticimex, “Daarmee voorkom je dat een bestrijder meer schade aan het hout veroorzaakt dan de insecten.” Volgens de ERM-richtlijn mag bestrijding met gif alleen op die plekken waar actieve aantasting is. Daarbij mogen er geen grote injectiegaten in het hout worden geboord. “Door te kiezen voor een ERM-gecertificeerd bedrijf heeft de opdrachtgever zekerheid dat er gewerkt wordt volgens de richtlijnen en dat er een bedrijf aan het werk is dat weet wat het doet.”

Belangrijk uitgangspunt is dat bestrijding alleen toegestaan is op plekken waar de insecten actief zijn. “In het verleden werd er bij restauraties vaak voor gekozen om de houtconstructie preventief te behandelen. Dat is bij monumenten volgens de ERM-richtlijnen niet meer zonder meer toegestaan. Dat is ook wel begrijpelijk. Bestrijdingsmiddelen zijn gif dat je zo min mogelijk wilt gebruiken voor mens en milieu, maar bijvoorbeeld ook voor dieren als vleermuizen en uilen die in monumenten kunnen verblijven.”

Visuele controle en lichtvallen

Om grote aantasting van houtconstructies te voorkomen is volgens De Visser jaarlijkse monitoring heel belangrijk. De controle op boktor en houtworm verloopt daarbij voornamelijk visueel. De aantasting van deze insecten bevindt zich grotendeels net onder het houtoppervlak. “De gangen van de boktor kun je vaak waarnemen doordat zich op het oppervlak een lichte bolling aftekent. Soms kun je de larve van de boktor horen knagen. Bij houtworm let je er op of het aantal uitvliegopeningen toeneemt en of je houtstof aantreft.” Bestrijding gebeurt door bestrijdingsmiddel aan te brengen op het houtoppervlak.

Opsporen en bestrijden van de bonte knaagkever vereist een geheel eigen aanpak. “De bonte knaagkever larve tast vooral het kernhout aan, op plekken waar dat vochtig is. Je kunt deze bonte knaagkever aantrekken met zogenaamde lichtvallen waarna ze dan gevangen worden op kleefplaten. Na enkele jaren wordt een trend zichtbaar van de hoeveelheid knaagkevers, als indicatie van de aantasting. Als je de bonte knaagkever aantreft, weet je dat het hout een te hoog vochtgehalte heeft. Belangrijkste bestrijding – en preventie - is dan ook te zorgen dat dat vochtgehalte omlaag gaat, bijvoorbeeld door de temperatuur in het gebouw te verhogen of te ventileren. Met de insectenlamp kun je dan monitoren of de populatie afneemt.”

Aantasting balkoplegging

“Doordat de knaagkever vooral in te vochtig kernhout zit, zijn bijvoorbeeld balkopleggingen in gemetselde gevels daar gevoelig voor. Dan moet je kijken wat de oorzaak van dat hoge vochtgehalte is en die wegnemen. Dat kan bijvoorbeeld een lekkende goot zijn of gebreken in het metselwerk. Mocht de balkkop zwaar aangetast zijn, dan verliest die zijn constructieve functie. Wij kunnen de balkkop dan herstellen met epoxytechniek. Groot voordeel is dat de balk zelf behouden blijft, en alleen de balkkop vervangen wordt. Die zit in de muur en is dus toch grotendeels niet zichtbaar. Epoxy wordt vervolgens niet meer aangetast door de bonte knaagkever of vocht.”

Mocht droging van het hout onvoldoende lukken, dan kan voor de bestrijding van de bonte knaagkever het hout worden geïnjecteerd. “In het verleden gebeurde dat met grote injectoren die in het hout werden gebeurd, maar dat is niet meer toegestaan volgens de ERM-richtlijnen. Nu wordt dit gedaan met drukloze injectie, waarvoor kleine gaatjes ter grootte van de uitvliegopeningen worden geboord. Vervolgens druppelt het bestrijdingsmiddel in het hout totdat dat volledig verzadigd is.”

Traas Nederland / Anticimex zal zich op vakbeurs MONUMENT niet alleen richten op de aantasting van hout door insecten, maar ook op wering van knaagdieren en vogels. “We hebben bijvoorbeeld verschillende systemen om overlast van vogels te voorkomen. Dan gaat het bijvoorbeeld om vervuiling van timpanen en gevels door duiven. Datzelfde geldt voor het weren van verschillende knaagdieren.”

Tijdens de vakbeurs MONUMENT is Anticimex te vinden bij stand 1.A051