IJsbuffer als bron van duurzame energie voor historisch landgoed

Op het historische landgoed Zionsburg in Vught is een innovatieve stap gezet richting een duurzame toekomst. Het hoofdhuis wordt nu efficiënt verwarmd én gekoeld met het SolarEis systeem, dat gebruik maakt van warmte uit de lucht, maar ook opslag van energie in een ijsbuffer.

Landgoed Zionsburg is een unieke plek van circa acht hectare op loopafstand van het centrum van Vught. Het landgoed omvat veel natuur en is vrijwel ongerept gebleven doordat het volledig omringd is door een gracht. De gebouwen, met onder meer een landhuis, paardenstallen, een koetshuis en een oranjerie, dateren van eind 19e eeuw. In 2003 brandde het landhuis echter af. Pas daarna werd duidelijk hoe uniek het landgoed was, wat in 2007 leidde tot de aanwijzing van het complete landgoed als Rijksmonument.

In opdracht van de Marggraff Stichting, genoemd naar de familie die het landhuis bewoonde, is het landhuis nu gereconstrueerd. Uitgangspunt daarbij was een authentiek herstel van de buitenzijde van het landgoed, met sterke nadruk op alle monumentale waarden. Niettemin voldoet het gebouw aan hoge eisen van een modern en comfortabel klimaat.

Betonnen kelder

Een belangrijke rol in de duurzame verwarming en koeling is weggelegd voor een ijsopslag, in een betonnen kelder van 9 meter doorsnede en 3 meter hoogte. Dit systeem is geleverd en geëngineerd door SolarEis, in samenwerking met Hoppenbrouwers Techniek Heesch.

Vincent Berkhout van SolarEis omschrijft het als een fantastisch project waar heel veel techniek inzit. Die techniek omvat vooral aansturing en monitoring. Het systeem van de ijsbuffer zelf omvat wel techniek, maar slechts heel weinig bewegende delen. “De betonnen kelder zit in de grond. Uiteindelijk zie je alleen nog maar een putdeksel. Daarmee kun je de buffer inspecteren, maar meer dan een slang als warmtewisselaar en een aantal sensoren zit er niet in.”

Luchtabsorbers

De ijsbuffer is het hart van de energieopslag, maar is niet de enige energiebron. “We plaatsen ook luchtabsorbers die als een soort grote radiatoren warmte uit de buitenlucht halen. Dat is een scherm van drie meter breed en twee meter hoog, dat we in een bosje hebben weggewerkt. Maar in andere projecten kunnen ze ook op het dak staan.”

Het is de combinatie van elementen die het systeem laat fungeren. “In de winter halen we er warmte uit. Dat kan uit de ijsbuffer, maar ook uit de lucht. Met een warmtepomp waarderen we die energie op tot laagtemperatuurverwarming. Het systeem kijkt waar we de warmte het beste uit kunnen halen. Het is een samenwerking. Je kunt niet alles uit de buffer halen. Direct na de koude periode, zo in april of mei, willen we de buffer graag bevroren hebben. Dan kun je er maximale koude uithalen voor koeling in de zomer.”

Vanwege die samenwerking van onderdelen draagt SolarEis zorg voor een uitgebreide monitoring van het systeem. “Je kunt aan heel veel paramaters draaien om het systeem zo efficiënt mogelijk te krijgen. Daarbij kan het gebruik van het gebouw in de praktijk soms ook veranderen en afwijken van waar je vooraf van uitgegaan bent.”

Een dergelijk systeem is uiteraard een investering. “Maar het is niet meer dan de kosten van een systeem met warmte- en koude-opslag (WKO) in de bodem. Daarbij hebben we geen vergunning nodig en hoeven we ook niet aan te tonen dat we de bodemtemperatuur niet veranderen. We hebben ook geen vervuiling van filters. In onderhoud en efficiëntie wint dit systeem het dan ook van een WKO”, zo is Berkhout overtuigd.

Volgens Berkhout zou het systeem geschikt zijn voor elk gebouw. “We leveren het ook voor woningen, met een kunststof ijsopslag van bijvoorbeeld 10 of 20 kuub.” Het afgiftesysteem is bij voorkeur wel gebaseerd op laagtemperatuurverwarming. “Maar met een warmtepomp met booster zou je ook naar een hogere temperatuur kunnen, zoals in monumenten die je slecht kunt isoleren.”

Inmiddels heeft SolarEis al vele projecten uitgevoerd. “En die opdrachtgevers zijn allemaal enthousiast. We kunnen altijd bij ze terecht met nieuwe klanten.”