Nederland krijgt nieuwe jonge rijksmonumenten

Station Lelystad. (Foto: Jarno Pors/RCE, doc.nr. 20385-121316)

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) is officieel gestart met het aanwijzingsprogramma voor vijftien nieuwe, jonge rijksmonumenten uit de Post 65-periode. De nu geselecteerde vijftien locaties geven inzicht in wat Post 65-monumenten kunnen zijn en vormen tezamen een illustratie van het verhaal van Nederland in de periode 1965-1990.

Ze zijn geselecteerd uit een lijst van bijna 1500 locaties, die is samengesteld door erfgoedverenigingen, gemeenten, burgers en deskundigen. Ze zijn alle uniek in hun soort. “Nu beschermen is noodzakelijk, de waardering komt vaak pas later”, stelt Susan Lammers, algemeen directeur van de RCE. De vijftien objecten vormen een eerste selectie. In 2026 zullen er meer volgen. Met de waardering als rijksmonument krijgen ze maximale bescherming en worden ze behouden voor toekomstige generaties.

De periode 1965–1990, ook wel Post 65 genoemd, was er een van economische bloei, sociale experimenten en democratisering. Overal in Nederland verrezen nieuwe steden, woonwijken, snelwegen, groengebieden, kunstwerken en publieke voorzieningen. Het rijk, gemeenten en burgers investeerden in een toekomstgericht Nederland.

Tijdgeest

De selectie laat de volle breedte van deze tijdgeest zien: van burgeractivisme en inclusie tot een veranderende religieuze beleving. Zo is de Yunus Emre Moskee in Almelo de eerste moskee in Nederland met koepel en minaret en de Emmauskerk in Nieuwegein een toonbeeld van de democratisering van de kerken. Blauwe Golven in Arnhem symboliseert de integratie van kunst in de openbare ruimte en de Ecokathedraal het ontstaan van milieubewustzijn. Ook bevat de selectie beeldbepalende werken van architecten als Jaap Bakema (stadhuis Terneuzen) en Herman Herzberger (Centraal Beheer), Aldo van Eyck (Hubertushuis) en een experimentele woonwijk op palen: de Kasbah van Piet Blom.

Procedure

De start van het aanwijzingsprogramma voor 15 rijksmonumenten uit de Post 65-periode vond plaats bij de Kasbah in Hengelo, een ontwerp van Piet Blom uit 1973. De aanwijzingsprocedure voor rijksmonumenten wordt uitgevoerd door de RCE, namens de minister van OCW. Gedurende de aanwijzingsprocedure kunnen zienswijzen worden ingediend. Vervolgens wordt het voornemen tot aanwijzen per object voorgelegd aan de betreffende gemeente en provincie. Binnen een half jaar volgt een formeel besluit.

Vanaf dit najaar reist de tentoonstelling De jongste rijksmonumenten van Nederland langs gemeenten en culturele instellingen. Het publiek wordt uitgenodigd om Post 65-erfgoed te ontdekken, waarderen en beschermen. De opening is in het najaar in het stadhuis van Terneuzen.

De aan te wijzen rijksmonumenten:

• Ecokathedraal, Mildam (1965)
• Rodahal, Kerkrade (1966)
• Watertoren ‘de witte bollen’ Eindhoven (1970)
• Broken circle/ Spiral hill, Emmen (1971)
• Gebouw Elektrotechniek, Delft (1972)
• Centraal Beheer, Apeldoorn (1972)
• Stadhuis, Terneuzen (1972)
• De Kasbah, Hengelo (1973)
• Eemsmondgebouw, Delfzijl (1973)
• Yunus Emre Moskee, Almelo (1974)
• Blauwe Golven, Arnhem (1977)
• Emmauskerk, Nieuwegein (1977)
• Hubertushuis (Moederhuis), Amsterdam (1980)
• De Musketon, Utrecht (1984)
• Station Lelystad Centrum (1988)