Preventief onderhoud voorkomt schade
In gesprek met expert Sanne de Koning, directeur-bestuurder van Monumentenwacht Noord-Brabant, over het belang van preventief onderhoud en tijdige inspecties
Preventief onderhoud kan ingrijpende restauraties voorkomen. Dat is niet alleen financieel interessant, maar voorkomt ook dat historisch materiaal verloren gaat door aantasting. Het is dan ook het eerste uitgangspunt in de restauratieladder van ERM: conserveren voor repareren en/of vernieuwen. De inspecties van Monumentenwacht geven eigenaren van monumenten tijdig inzicht in welk onderhoud er nodig is.
Monumentenwacht bestaat in Nederland al meer dan 50 jaar. Dat begon destijds in Friesland en Groningen en beslaat nu het hele land, middels twaalf zelfstandige (inter)provinciale stichtingen. Nederland is daar uniek in, zegt Sanne de Koning, directeur-bestuurder van Monumentenwacht Noord-Brabant. Vanuit heel Europa is er aandacht voor deze manier van preventief onderhoud en zelfs het Nederlandse woord monumentenwacht is inmiddels alom bekend.
Monumentenwacht werkt op basis van abonnees. Eigenaren van monumenten met een abonnement kunnen inspecties laten uitvoeren. In Noord-Brabant kan dat tegen gereduceerd tarief doordat de Provincie subsidie verstrekt. In andere provincies ligt dat soms anders. “In Noord-Brabant hebben we ongeveer 6.000 Rijksmonumenten en eveneens ongeveer 6.000 gemeentelijke monumenten. Daarvan heeft circa 30 procent een abonnement bij ons. We kunnen in dat opzicht dus nog wel groeien. Dat zouden we ook wel willen, maar dat betekent wel dat we meer mensen zouden moeten aannemen. Als de subsidie dan niet toeneemt, worden inspecties duurder voor de opdrachtgevers. We doen daarom ook niet aan acquisitie, wat eigenlijk wel jammer is.”
Klein onderhoud
Hoe dan ook dragen de inspecties belangrijk bij aan het voorkomen van dure vervolgschades en restauraties en zou eigenlijk elk monument geregeld nauwkeurig moeten worden bekeken. “Denk aan het constateren van lekkages, scheurvorming, funderingsschade, houtaantasting door insecten, zwammen en schimmelvorming. Maar ook het tijdig constateren van het einde van de levensduur van bijvoorbeeld dakbedekking zoals riet. Ook de staat van het schilderwerk is een belangrijk aandachtspunt. En als we dan toch gezekerd op het dak klimmen, nemen we ook klein onderhoud mee zoals het schoonmaken van goten en het recht leggen of vastzetten van enkele leien. Soms doen we noodreparaties, maar we voeren geen herstelwerkzaamheden uit.”
“Ongeveer 80 procent van onze abonnees zijn eigenaren van monumentale woningen. Die zien onze inspecties als stok achter de deur om onderhoud uit te laten voeren. Maar ook zijn ze blij dat wij bij onze inspecties op plekken kijken waar ze zelf niet zo gemakkelijk komen.”
Vrijblijvend advies
De Koning benadrukt daarbij dat de inspectierapporten volledig ‘vrijblijvend’ zijn. “Mensen denken wel eens wat anders. Dat komt misschien door de woorden ‘wacht’ en ‘inspectie’. Maar wij geven alleen adviezen. Het is aan de opdrachtgever zelf wat hij daarmee doet. De klantwaardering is overigens hoog. Voor de prijs-kwaliteitverhouding van het inspectierapport geven respondenten hiervoor gemiddeld een 8,2. 14% geeft er zelfs een rapportcijfer 10 voor. Ook de tevredenheid over dienstverlening is hoog: 94% is hierover (zeer) tevreden. Particulieren waarderen vooral onze onafhankelijkheid. Dat geldt ook voor de verduurzamingsadviezen die we sinds 2018 verzorgen en die inmiddels zijn ondergebracht bij het loket Duurzame monumenten Brabant.”
Moderne werkwijze
In 50 jaar tijd is de doelstelling van Monumentenwacht ongewijzigd gebleven. De werkwijze is wel veranderd. “Inspectierapporten van 50 jaar geleden werden uitgetypt door secretaresses. Nu gaat een inspecteur met een tablet op stap en wordt er aan het digitale rapport veel meer beeldmateriaal aan toegevoegd.” Daarbij zijn er Monumentenwachten die inspecteren met drones. “Daarvan hebben we er ook één aangeschaft, maar vanwege de vliegvelden zijn er in Noord-Brabant heel veel no-fly zones. De inzet van een drone is hier dus nogal beperkt. Daarbij is een drone alleen in te zetten voor visuele inspecties. Die legt geen pan recht, voelt niet of een lei los ligt en prikt niet in het hout als dat er slecht uitziet. Het zal dus altijd een samenspel blijven.”
Datzelfde geldt voor AI, geeft De Koning aan. “We onderzoeken nu hoe AI ons kan ondersteunen, zowel bij inspecties als bij het maken van rapporten en andere kantoorprocessen. Wellicht kunnen we daardoor alsnog tijd vrijmaken om inspecties uit te voeren voor nieuwe abonnees.”
Monumentenwacht zal ook weer aanwezig zijn op vakbeurs MONUMENT. De organisatie trekt daarbij samen op met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Nationaal Restauratiefonds.