'Standaard energielabel voor maatwerk-oplossingen’

Eigenaren van monumenten krijgen vanaf 29 mei 2026 te maken met het Energielabel. Dat is hetzelfde label als ook voor andere woningen en gebouwen geldt en mag ook door elke EPA-adviseur worden opgesteld. “Maar het is handig als degene die het opstelt weet wat er wel en niet kan in een monument”, zegt Renée Korver van Monumentenwacht Noord-Holland.

Voor woningen en andere gebouwen geldt al veel langer dat bij verkoop of verhuur een Energielabel verplicht is. Tot nu toe waren monumenten en religieuze gebouwen daarvan uitgezonderd. Die uitzondering komt voor monumenten echter per 29 mei 2026 te vervallen. Kerken blijven wel uitgezonderd.

De verplichting om een Energielabel te hebben, geldt op het moment van verkoop, maar ook van wijziging van een huurcontract, zo legt Renée Korver uit. “Dat betekent dat het niet alleen verplicht is als er een nieuwe huurder komt, maar ook als het huurcontract wordt verlengd of wordt aangepast met dezelfde huurder.”

In de praktijk zal de labelverplichting vooral consequenties hebben voor woningeigenaren omdat woningen vaker van eigenaar wisselen dan de overige gebouwen. Het label is tien jaar geldig en mag ook voor monumenten door elke EPA-adviseur worden opgesteld.

Standaard benadering

Korver laat zich er niet over uit of het positief is dat deze labelplicht er komt. “De labelplicht komt er en daar is niet zo veel aan te doen. Verduurzaming staat steeds meer op de agenda en de invoering van energielabelverplichting voor monumenten brengt dit onderwerp opnieuw onder de aandacht. Tegelijkertijd bestaat er discussie over de geschiktheid en mogelijke gevolgen van een dergelijke verplichting. De kracht van energielabels is de uniforme berekening en dus vergelijkbaarheid; het is standaard. Maar monumenten zijn nu eenmaal niet standaard. De berekening en adviezen gaan uit van de isolatie van de schil en houden geen rekening met de monumentale waarden en daardoor de mogelijkheden en onmogelijkheden bij monumenten. Voor verduurzaming worden daar nu maatwerk oplossingen getroffen. Denk aan onder andere compartimentering of isolatie van de zoldervloer in plaats van het dak als die zolder toch niet wordt gebruikt als woonruimte. Een andere moeilijkheid is dat er documentatie moet zijn van de getroffen maatregelen. Bij monumenten kan dat best lastig zijn met maatregelen uit het verleden.”

“Ondertussen zijn organisaties als de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed nog wel in gesprek of er voor monumenten ruimte is voor aanpassingen zodat uitzonderingen gemaakt kunnen worden en factoren anders kunnen worden beschouwd. Het label zou daarmee voor monumenten wat ‘meerzeggender’ kunnen zijn over daadwerkelijk energieverbruik of met een kanttekening kunnen worden opgesteld. Daar is men nog mee bezig. In ieder geval is de sector op de hoogte van de problemen die er spelen.”

Weten wat kan en mag

Wat Korver betreft laten monumenteigenaren hun label bij voorkeur opstellen door mensen die verstand van monumenten hebben. “Elke EPA-adviseur mag het doen. Maar bij een monument is dat best complex. De vraag is of elke EPA-adviseur dat kan en of die dat wil. Maar ik vind het lastig om daar uitspraken over te doen. Er zullen er vast zijn die zich daarin willen vastbijten. Het is in ieder geval wel handig als iemand weet wat er wel en niet kan in een monument. Bij het label horen ook algemene verduurzamingsadviezen. Het zijn standaard adviezen waarvan een deel niet zo maar uitvoerbaar zal zijn bij monumentale panden. We merken nu al dat er frustratie is bij woningeigenaren als het gaat om verduurzaming. Er is zo veel informatie over dat ze de weg vaak niet meer weten te vinden. Als ze dan ook nog een verkeerd of onvolledig advies krijgen, neemt de frustratie toe. Soms besluiten ze dan om het maar helemaal te laten zitten.”

Het advies van Korver is dan ook om het label op te laten stellen door mensen met (bouwkundige) ervaring binnen de erfgoedsector of om los van het label alsnog zo’n duurzaamheidsadvies op te laten stellen. Voor het opstellen van zo’n advies op maat door een dumo-adviseur (Duurzame Monumenten) is ook financiële ondersteuning beschikbaar.

Geen verplicht minimum

Er is dan straks wel een labelplicht bij verkoop of wijziging van verhuur, maar er gaat voor beschermde monumenten geen minimum label gelden. Uitfaseren van labels E, F en G is hier niet aan de orde. Ook voor kantoren in monumentale gebouwen geldt niet de verplichting om minimaal aan label C te voldoen. “Nadeel is wel dat geïnteresseerde kopers op Funda bijvoorbeeld kunnen filteren op energielabel. Dan komen panden met lagere labels helemaal niet meer in beeld, ook niet als ze een goed verhaal hebben waarom het in de praktijk meevalt met het energieverbruik.”

Uit recente cijfers blijkt overigens dat er al een redelijk percentage monumenten voorzien is van een Energielabel. “Wellicht zijn veel van die labels al een aantal jaren geleden aangevraagd. Toen kon je heel eenvoudig zelf wat gegevens aanleveren en kreeg je tegen heel lage kosten een label toegekend. Met de nieuwe labels zoals die nu worden opgesteld, is bij monumenten nog weinig ervaring opgedaan.”

Vragen en antwoorden rondom de labelplicht voor monumenten zijn ook te vinden op de site van de RCE.