URL 5001 terughoudend met gif bij houtaantasting

De ERM-richtlijn URL 5001 heeft in 2016 grote veranderingen gebracht in de bestrijding van houtaantastende insecten en schimmels in monumenten. Het gebruik van bestrijdingsmiddelen is daarin fors beperkt. Expert Gijs Klijmij van Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) verwacht daarnaast dat het werken met bestrijdingsmiddelen straks wordt voorbehouden aan gecertificeerde bedrijven, zoals dat nu al het geval is bij bestrijding van ratten, muizen en andere knaagdieren.

Belangrijk uitgangspunt van de URL 5001 voor monumenten is dat hout alleen met bestrijdingsmiddelen wordt behandeld op de plek waar actieve aantasting is. “Preventief de hele kap van een kerk behandelen is dus in principe niet meer toegestaan. Wel zijn daar uitzonderingen op, bijvoorbeeld als de constructie later niet meer bereikbaar is. Dat is het geval als het hout wordt ingepakt met isolatie, maar ook als je bijvoorbeeld een hele hoge ruimte hebt waar je de houtconstructie alleen kunt bereiken met een speciale steiger”, zegt Gijs Klijmij.

Ook kunnen andere soorten van bestrijdingstechnieken worden toegepast als het object daarvoor geschikt is, waaronder een behandeling met warmte, een lage-zuurstofmethode of een gassing.

Bedrijven met kennis

Klijmij is betrokken geweest bij de totstandkoming van de URL 5001 en weet dus van de hoed en de rand. Hij vindt het belangrijk dat eigenaren en beheerders van monumenten bij houtaantasting een ERM-gecertificeerd bedrijf inschakelen. “Daarvan zijn er zes in Nederland. Er zijn meer ongediertebestrijders, maar de groep daarbinnen die gespecialiseerd is in houtaantasting is al veel kleiner. Je ziet wel dat nu de bestrijding van ratten en muizen lastiger is geworden, dat bedrijven zich meer bezig gaan houden met insecten in hout. Maar dat zijn niet de bedrijven die kennis van zaken hebben rondom monumenten.”

Bij werken in monumenten gaat het namelijk niet alleen om het bestrijden van de insecten. “Als je bijvoorbeeld de bonte knaagkever in een balkoplegging hebt, dan heb je daar vocht en vaak dus ook schimmel en zwammen. Die zwamaantasting kan zich doorzetten in de muur. Je mag niet meer zoals vroeger het hele stucwerk er afhalen om de muur te behandelen. Volgens de URL mag dat nog maar in een vlak van 30 centimeter rondom de balkkop. Daar moet je wel van op de hoogte zijn. Tevens is een gedegen onderzoek vooraf nodig om de ernst van de aantasting in kaart te brengen.”

Niet verplicht

Klijmij realiseert zich wel dat er weinig controle is op de werkzaamheden. “Voor veel werkzaamheden aan monumenten heb je in principe een vergunning nodig en veelal wordt er ook subsidie verleend. Dan zou je controle kunnen krijgen vanuit de RCE. Als je als onderdeel daarvan insecten in het hout laat bestrijden en dat gebeurt niet volgens de URL, heb je een probleem. Niet alleen als uitvoerend bedrijf, maar ook als opdrachtgever.”

Het is echter niet verplicht om een bedrijf met ERM-certificering in te schakelen. “Bij monumenten moet je wel werken volgens de URL, maar dat betekent niet dat je verplicht bent om een gecertificeerd bedrijf in te schakelen. Daar is geen wettelijke basis voor. Maar het geeft opdrachtgevers wel de zekerheid dat ze een bedrijf inschakelen dat kennis heeft en goed onderzoek doet en dat werkt zoals het hoort.”

Daaronder verstaat Klijmij ook het juist omgaan met faunabeheer. “Denk aan uilenkasten en vleermuizen in kappen en constructies. Zo’n uilenkast moet je afdekken. En met vleermuizen mag je pas werken als die niet aanwezig zijn. Niet alle bedrijven houden daar in hun offerte en hun werkzaamheden rekening mee.”

Verschoven dauwpunt

Daarnaast is ook kennis van bouwfysica belangrijk. “In monumenten is het vooral de bonte knaagkever die schade aanricht. Die zit alleen in vochtig hout. Dat dat hout vocht is en aangetast door houtrot verwekkende schimmels kan komen door bijvoorbeeld regendoorslag van de gevel of lekkage van de goot maar ook door condensatie. Vooral nu monumenten steeds vaker worden voorzien van thermische isolatie, zie je dat het dauwpunt verschuift. Als dat in je houtconstructie of balkoplegging komt te liggen, krijg je condensatie in het hout. In dat natte hout komt schimmel en de bonte knaagkever.”

Te voorkomen is houtaantasting door insecten niet. “Maar met jaarlijkse monitoring kun je het tijdig opsporen. Dat is ook wat de RCE voorschrijft. Daarna ga je kijken of de aantasting zich uitbreidt en of behandeling echt nodig is. Maak foto’s of markeer uitvliegopeningen en kijk eerst of het uitbreidt. Je hoeft niet gelijk in paniek te raken als je uitvliegopeningen van de bonte knaagkever ziet of enkele kevers aantreft als je het geheel maar goed monitort.”